Eitt af þeim viðfangsefnum sem mest hefur verið rætt innan kristninnar er hver Djöfullinn og Satan séu í raun. Margir hafa verið aldir upp við þá hugmynd að Djöfullinn sé öflug yfirnáttúruleg vera sem stendur gegn Guði, freistar mannkynsins og stjórnar her illra anda. En þegar við skoðum Biblíuna sjálfa af nákvæmni kemur í ljós önnur mynd.
Ritningin leggur stöðugt áherslu á algjört yfirráð Guðs, raunveruleika syndugs eðlis mannsins og ábyrgð hvers einstaklings á eigin gjörðum. Í stað þess að lýsa sjálfstæðu afli hins illa sem keppir við Guð, sýnir Biblían að hið illa sprettur úr hjarta mannsins og að hugtökin „djöfull“ og „satan“ eru oft notuð á annan hátt en almennt er talið.
Guð er æðstur yfir öllu
Allar rannsóknir á Biblíunni verða að hefjast á Guði sjálfum.
Í gegnum spámanninn Jesaja segir Guð:
„Ég er Drottinn, og enginn annar er til; enginn Guð er utan mín ... Ég mynda ljósið og skapa myrkrið, ég veiti frið og læt ógæfu koma; ég, Drottinn, geri allt þetta.“ (Jesaja 45:5–7)
Þessi merkilega yfirlýsing staðfestir grundvallarreglu Biblíunnar: enginn máttur stendur jafnfætis Guði. Biblían lýsir aldrei alheiminum sem vígvelli tveggja jafnstórra yfirnáttúrulegra afla. Guð einn er hinn æðsti.
Biblían lýsir einnig englum sem fullkomlega hlýðnum þjónum Guðs:
„Lofið Drottin, þér englar hans, þér voldugu hetjur sem framkvæmið orð hans og hlýðið rödd boða hans.“ (Sálmur 103:20)
Jesús kenndi einnig að englar séu ódauðlegir og giftist ekki (Lúkas 20:35–36). Hvergi í Biblíunni finnum við frásögn af ódauðlegum englum sem hafi gert uppreisn gegn Guði og haldið síðan áfram sjálfstæðri andstöðu við hann. Áherslan er ávallt á hlýðni þeirra og undirgefni.
Raunveruleg uppspretta freistinga
Ef Guð er ekki uppspretta syndarinnar og ef enginn sjálfstæður máttur hins illa stjórnar heiminum, hvaðan koma þá freistingar?
Biblían svarar þeirri spurningu mjög skýrt.
Jeremía skrifar:
„Hjartað er svikult umfram allt annað og ólæknandi spillt; hver getur skilið það?“ (Jeremía 17:9)
Jakob útskýrir þetta enn frekar:
„Enginn skal segja þegar hann verður fyrir freistingu: ‘Ég er freistaður af Guði.’ Guð verður ekki freistaður til ills og hann freistar engan.
Hver maður freistast þegar hann dregst og tælist af eigin girnd.“ (Jakobsbréf 1:13–14)
Athugið hvaðan freistingin kemur. Jakob bendir ekki á yfirnáttúrulegan djöful sem hvíslar í eyra mannsins. Hann bendir beint á langanir mannsins sjálfs.
Páll postuli lýsir þessari innri baráttu svo:
„Því að hið góða sem ég vil, það geri ég ekki, en hið illa sem ég vil ekki, það geri ég.“ (Rómverjabréfið 7:19)
Sérhver trúaður þekkir þessa baráttu. Stríðið milli holds og anda fer fram innra með okkur. Mannlegt eðli hefur tilhneigingu til syndar og eigingirni, og þaðan spretta vond verk.
Hvað merkir orðið „djöfull“?
Orðið sem þýtt er „djöfull“ í Nýja testamentinu er gríska orðið diabolos, sem merkir bókstaflega rógberi, falskur ákærandi eða sá sem talar illa um aðra.
Þessi merking verður ljós þegar sama orð er notað um venjulegt fólk.
Til dæmis er í 1. Tímóteusarbréfi 3:11 sagt að konur skuli ekki vera „rógberar“. Gríska orðið þar er nákvæmlega það sama og annars staðar er þýtt sem „djöfull“.
Á sama hátt eru vondir menn í 2. Tímóteusarbréfi 3:3 kallaðir „rógberar“. Aftur er sama orðið notað.
Þetta sýnir að orðið sjálft vísar ekki endilega til yfirnáttúrulegrar veru. Það lýsir hlutverki eða eðli þess sem ásakar, rægir eða stendur gegn öðrum.
Freisting Jesú
Einn mest ræddi kaflinn um Djöfulinn er Matteusarguðspjall 4.
Jesús var freistaður í eyðimörkinni eftir fjörutíu daga föstu. Hefðbundnar skýringar gera oft ráð fyrir því að yfirnáttúrulegur Djöfull hafi bókstaflega talað við hann.
En þessi frásögn vekur áhugaverðar spurningar. Hvernig gat Jesús séð öll ríki heimsins frá einu háu fjalli? Hvernig gátu þessir atburðir átt sér stað á meðan hann var í djúpri föstu og andlegri baráttu?
Margir biblíufræðingar skilja þessar freistingar sem innri og andlega baráttu. Jesús var syndlaus, en hann hafði sama mannlega eðli og þeir sem hann kom til að frelsa. Hann varð sannarlega fyrir freistingu, en sigraði ávallt með fullkominni undirgefni við vilja Guðs.
Þessi skilningur samræmist kennslu Jakobs um að freisting spretti af mannlegum löngunum en ekki af sjálfstæðum illum anda.
Hið illa kemur innan frá
Jesús sjálfur talaði beint um uppruna hins illa.
Í Markúsarguðspjalli 7 segir hann:
„Því að innan úr hjarta mannsins koma vondar hugsanir, saurlifnaður, þjófnaður, morð,
hórdómur, ágirnd, illska, svik ...“ (Markús 7:21–22)
Kennsla Jesú er afar skýr. Hið illa kemur úr hjarta mannsins.
Hann rak syndina ekki til einhvers ytri yfirnáttúrulegs djöfuls. Hann benti á siðferðilegt ástand mannkynsins.
Þessi kenning er í fullkomnu samræmi við Jeremía, Jakob og Pál. Samhljóða vitnisburður Biblíunnar er að mannlegt eðli sé rót mannlegrar syndar.
Djöfullinn sem andstæðingur
Biblían notar oft táknrænt mál.
Pétur varar við:
„Óvinur yðar, djöfullinn, gengur um eins og öskrandi ljón og leitar að einhverjum til að gleypa.“ (1. Pétursbréf 5:8)
Margir ímynda sér strax yfirnáttúrulegt skrímsli. En í Gamla testamentinu er öskrandi ljón oft tákn kúgandi valdhafa og óvina.
Orðskviðirnir 28:15 og Sefanía 3:3 nota sömu mynd.
Pétur skrifaði trúuðum sem stóðu frammi fyrir ofsóknum og andstöðu. Því má skilja „djöfulinn“ í þessu samhengi sem öfluga andstæðinga sem reyndu að eyðileggja trú fólks Guðs.
Hvað með illa anda?
Nýja testamentið talar oft um fólk sem talið var vera haldið illum öndum.
Í fornöld voru margir sjúkdómar sem við skiljum nú læknisfræðilega taldir stafa af yfirnáttúrulegum öflum. Geðsjúkdómar, flogaveiki, blinda, málleysi og aðrir alvarlegir sjúkdómar voru oft lýstir sem andsetningu.
Guðspjallahöfundarnir notuðu það mál sem fólk á þeirra tíma skildi. Jesús læknaði þá sem þjáðust og sýndi vald Guðs yfir sjúkdómum og mannlegum þjáningum.
Megintilgangur guðspjallanna er ekki að veita læknisfræðilega skýringu heldur að sýna vald og miskunn Krists.
Hvað merkir „Satan“?
Orðið „Satan“ merkir einfaldlega „andstæðingur“ eða „óvinur“.
Biblían notar orðið á mismunandi vegu.
Í 4. Mósebók 22 stendur engill Drottins gegn Bileam sem andstæðingur.
Í 1. Konungabók 11 reisir Guð upp mannlega andstæðinga gegn Salómoni og sama orðið er notað um þá.
Í Nýja testamentinu segir Jesús við Pétur:
„Far þú frá mér, Satan!“ (Matteus 16:23)
Pétur var vissulega ekki yfirnáttúrulegur djöfull. Á þeirri stundu var hann að standa gegn áætlun Guðs og því kallaður „Satan“.
Páll talar einnig um falska kennara sem þjóna Satani vegna þess að þeir standa gegn sannleikanum.
Í hverju tilviki lýsir „Satan“ andstöðu en ekki endilega ákveðinni yfirnáttúrulegri veru.
Satan í Jobsbók
Fyrstu kaflar Jobsbókar gefa annað mikilvægt dæmi.
Satan birtist frammi fyrir Guði og starfar aðeins með leyfi hans. Hann getur ekkert gert sjálfstætt. Hver athöfn hans er takmörkuð af valdi Guðs.
Í stað þess að vera keppinautur Guðs er Satan í Jobsbók algjörlega undirgefinn honum.
Margir biblíufræðingar telja að þessi „satan“ hafi verið andstæðingur eða gagnrýnandi sem starfaði innan tilgangs Guðs, en ekki fallinn ódauðlegur engill.
Lausn Biblíunnar á vandamáli syndarinnar
Kennsla Biblíunnar um Djöfulinn og Satan er ekki aðeins fræðilegt umræðuefni.
Hún hefur djúpa hagnýta þýðingu.
Ef hið illa kemur innan frá getur maðurinn ekki kennt ytri yfirnáttúrulegri veru um syndir sínar. Hver einstaklingur verður að horfast í augu við raunveruleika eigin syndugs eðlis.
Gleðiboðskapur fagnaðarerindisins er sá að Guð hefur útvegað lausn.
Með lífi, dauða og upprisu Drottins Jesú Krists býðst mönnum fyrirgefning, umbreyting og von um eilíft líf.
Skírnin markar upphaf nýs lífs helgaðs Guði. Með trú, bæn, biblíulestri og eftirbreytni Krists læra trúaðir að sigra langanir holdsins og lifa samkvæmt anda.
Niðurstaða
Nákvæm rannsókn á Biblíunni leiðir í ljós samræmdan boðskap. Guð einn er hinn æðsti. Hið illa kemur ekki frá sjálfstæðum yfirnáttúrulegum krafti sem stendur gegn honum. Freisting sprettur af mannlegum löngunum, og hugtökin „djöfull“ og „satan“ eru oft notuð um andstæðinga, ákærendur, rógbera og þá sem standa gegn vilja Guðs.
Þess vegna beinir Biblían athygli okkar frá ótta við yfirnáttúrulegar verur hins illa og að raunverulegu andlegu verkefni sem hver maður stendur frammi fyrir – baráttunni gegn syndinni í eigin hjarta.
Svarið við þeirri baráttu er að finna í Jesú Kristi. Fyrir hann býður Guð fyrirgefningu, umbreytingu og von um eilíft líf í komandi ríki sínu.
Comments